نظام های بهره برداری کشاورزی و تعاونی های تولید روستایی

الف: اهمیت
از زمان اجرای قوانین اصلاحات اراضی و خرد شدن اراضی وتداوم آن یکی از مسائل بنیادی کشاورزی ایران نظام بهره برداری از منابع تولید وآب وخاک بوده است.
امروزه نظام بهره برداری به عنوان کانون ومحور اصلی کلیه فعالیت های مربوط به توسعه کشاورزی پایدار در ایران مطرح شده است .یافته های علمی نشان می دهد که گذار از کشاورزی سنتی به کشاورزی نوین وسود آور از طریق اصلاح وایجاد وتوسعه تشکلهای نوین ومناسب کشاورزی در ایران اصلی ترین حرکتی است که بیش از هر عامل دیگری میتواند در افزایش بهره وری وارتقاء همه جانبه عملکرد وبه تبع آن توسعه پایدار بخش کشاورزی وتوسعه متوازن جامعه روستایی موثر واقع بشود.
ب:تعریف:
نظام بهره برداری به مجموعه رویه های حقوقی وعرفی ، فنی ومدیریتی در استفاده وتلفیق از عوامل تولید (کار، زمین ،آب ، ابزار ، سرمایه ،...)در قالب سازمان کار ومناسبات اجتماعی به منظور تولید محصولات کشاورزی عرضه آن به بازار تعریف شده است.
نظامهای بهره برداری به طور خاص چهار وظیفه مهم بر عهده دارند :
تولید ، نگهداری ،سازگاری ونظارت
تولید،ناظر بر فرآیند اصلی نظام است. نگهداری، برای حفاظت وحراست ساختار درونی نظام است ؛سازگاری ، بقاء وانطباق نظام را در بلند مدت تضمین می کند؛ نظارت ، به معنای مدیریت یا کاربرد قدرت برای هماهنگ کردن فعالیت های نظام ورفع تعارضهای درونی آن است.
ج: انواع نظامهای بهره برداری در ایران:
1. نظام بهره برداری دهقانی(سنتی):
واحد های خرد ودهقانی
2. نظام بهره برداری تعاونی :
تعاونی های سنتی چون بنه وصحرا
تعاونی های مشاع
شرکت های تعاونی تولید روستایی
3.نظام بهره برداری تجاری :
مزارع وبهره برداری شخصی
شرکتهای سهامی زراعی
شرکتهای کشت وصنعت
عوامل نهادی وعمده ای که تغییر آنها موجب تغییر نظام ومعیار تفکیک بین نظامهاست عبارتند از:
ü مالکیت منابع وعوامل تولید
ü رویه های حقوقی ،عرفی ورسمی
ü مقیاس ودرجات متفاوت واحدهای بهره برداری
ü فاعلیت(مکانیسم مشارکت بهره بردار در اداره وتنظیم امور)
ü تولید محصول وعرضه آن
ه: ویژکیهای عمومی واختصاصی نظامهای بهر ه برداری مناسب ومطلوب در ایران(تعاونی وسهامی زراعی) :