مشخصات گیاه بو مادران
مشخصات گیاه
در هر 100گرم گیاه خشک ،8/12تا4/14 گرم پروتئین،8/1تا9/3گرم چربی،3/71تا8/71 گرم کربوهیدرات تام، 1/20تا6/23 گرم الیاف،4/10تا5/12 گرم خاکستر، 1330میلی گرم کلسیم و360میلی گرم فسفر موجود است.
قسمتهای قابل استفاده عبارتند
از: اندام های جوان،شاخه های برگدار وگاهی تنها گل های آن.سرشاخه های گلدار را در اوایل فصل گل دهی می چینند ود در حرارت طبیعی یا مصنوعی(تا35 درجه سانتی گراد) خشک کرده در محلی خشک وتاریک نگهداری می کنند.این گیاه محتوی نوعی اسانس روغنی است که از تقطیر متریسین موجود در آن به دست می آید. این روغن، به دلیل وجود آزولن در آن، آبی رنگ است.
نیاز های اکولوژیکی
بومادران در طول رویش به اوضاع اقلیمی خاصی نیاز ندارد و تقریبا در هر اقلیمی می روید.بومادران در مناطق گرم وآفتابی گلهای بیشتر تولید می کند. خاک های سبک شنی برای کشت این گیاه مناسب می باشد.
تناوب کاشت
بومادران 4تا5 سال در زمین باقی می ماند؛از این رو زمین های که در آن بومادران کشت می شود، باید فاقد علف های هرز چندساله باشند.
گیاهانی که دوره رویشی کوتاهی دارند،برای تناوب کشت با بومادران مناسبند.زیرا پس از برداشت آنها زمان کافی برای آماده ساختن زمین وجود خواهد داشت.
تاریخ وفواصل کاشت
زمان مناسب برای کشت مستقیم گیاه در زمین اصلی،اواخر تابستان-اوایل پاییز است.در این روش،بذرها در ردیف هایی به فاصله 40تا50 سانتی متر در زمین کشت می شوند. برای هر هکتار زمین،به 2تا3کیلوگرم بذر نیاز است.
زمان مناسب برای کشت غیر مستقیم،اویل بهار است.برای این کار،بذر ها در ردیف هایی به فاصله 5تا20 سانتی متر در خزانه هوای آزاد کشت می شود.سپس نشاء ها در زمین اصلی در ردیف هایی به فاصله 60 سانتی متری وفاصله دوبوته در طول ردیف 25تا30 سانتی متر کشت می گردند.
فصل پاییز،زمان مناسبی برای تکثیر رویشی بومادران است. در این روش، بوته ها در ردیف هایی به فاصله 60سانتی متر کشت می شوند.فاصله دو بوته از یکدیگر،25تا30 سانتی متر مناب است.
روش کشت
کشت وروش تکثیر بومادران به وسیله بذر وبه شکل رویشی نیز انجام می گیرد.تکثیر به وسیله بذر،به دو روش مستقیم وغیرمستقیم صورت می گیرد.
کشت مستقیم
:بذر ها به صورت ردیفی در زمین اصلی که بستر آن برای کشت بومادران کاملا آماده شده است،کشت می شوند.
کشت غیر مستقیم
:بذرها را در زمان مناسب در خزانه هوای آزاد کشت می کنند.عمق بذر در موقع کاشت،نباید از5/0سانتی متر بیشتر باشد.پس از آبیاری منظم و وجین علف های هرز سطح خزانه،اوایل پاییز می توان نشاء ها را به زمین اصلی منتقل نمود.
تکثیر رویشی:تکیر رویشی بومادران، از طریق تقسیم بوته انجام می گیرد. گیاهان 4 تا5ساله را در فصل پاییز از خاک خارج می کنند،سپس هر گیاه را به 2تا4 بوته تقسیم و در زمین مورد نظر کشت می نمایند.
مراقبت ونگهداری
رشد اولیه بومادران بسیار کند وآهسته است. از این رو، مبارزه مکانیکی وشیمیایی با علف های هرز ضرورت دارد. در سال اول رویش ، می توان از علف کش کرب به مقدار 4کیلوگرم در هکتار استفاده کرد.
آفات در طول رویش بومادران صدمات زیادی به محصول وارد می کنند.سنهای لکه دار با مکیدن شیره گیاه،سبب ضعیف شدن گیاهان می گردند.لارو نوعی پروانه، از ریشه این گیاه تغذیه می کند که در صورت پیشروی وعدم مبارزه با آنها، صدمات زیادی به محصول وارد خواهند کرد.با استفاده از یخ آب زمستانه،می توان تا حدودی این آفت را کنترل کرد.
برداشت محصول
چنانچه گیاهان به طور غیر مستقیم و در فصل پاییز اصلی منتقل شده باشند، یک سال پس از کاشت به گل می نشینند و می توان محصول را برداشت کرد.چنانچه گیاهان به طور مستقیم کشت شده باشند، محصول از سال سوم قابل برداشت خواهد بود.
چون گیاهان در مرحله گلدهی از بیشترین مقدار ماده موثر برخوردارند.این مرحله زمان مناسبی برای برداشت گلها وپیکر رویشی بومادران است.
هنگام جمع آوری گلها،باید آنها را همراه با دمگل به طول 3تا4سانتی متر برداشت کرد.
اندام های برداشت شده را می توان در سایه یا با استفاده از خشک کنهای الکتریکی در دمای 30تا40 درجه سانتی گراد خشک نمود.
غفلت در خشک کردن اندام ها،سبب تغییر رنگ گلها وپیکر رویشی گیاهان و در نتیجه کاهش شدید مقدار ماده موثره بومادران می شود.
عملکرد پیکر رویشی متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد. از سال سوم رویش، مقدار پیک رویشی خشک شده بین 1تا4 تن هکتار است نسبت پیکر رویشی تازه به خشک 4به1 ونسبت گلهای تازه به خشک 6به1 می باشد.
منابع
1-ژان ولاگ وژیری استودولا، گیاهان دارویی،زمان،ساعد ،انتشارات ققنوس،چاپ پنجم1382
2- جمیز.آ.دوک
،فرهنگ گیاهان دارویی،زهره آموزگار،عبدالعلی محقق زاده ،انتشارات راه کمال، چاپ چهارم1386
3-عاشوری،علیرضا، گیاهان دارویی ،انتشارات مهتاب،چاپ دوم1383
4-امید بیگی،رضا،تولید وفرآورده های گیاهان دارویی(جلد دوم)،انتشارات آستان قدس رضوی،چاپ چهارم138